Rwanda

klik hier

klik hier
 
De eerste dag in Rwanda heeft toch iets onwerkelijks; een mooi groen land, zelfbenoemd 'land of thousand hills' met inderdaad eindeloos doorrollende heuvels en bergmeren met daarin de toppen van de heuvels als ronde eilanden, overal mensen, goede wegen, vriendelijke mensen, maar je weet wat er in het recente verleden is gebeurd, en zo niet wijzen de regelmatig langs de kant van de weg opgerichte gedenktekens 'Never Again' je wel op de meest effectieve genocide die ooit in de menselijke geschiedenis is opgetekend. Het land heeft 11 miljoen inwoners, een van de kleinste landen in Afrika en dus een van de meest dichtbevolkte. Meer dan 1 miljoen mensen zijn om het leven gekomen, zowel Tutsi's als gematigde Hutu's. De retrospectoscoop is bij dit conflict wel zeer hartvochtig geweest over de rol van het westen bij het faciliteren van deze slachting en de doorgaande burgeroorlog nadat aan de genocide een eind was gemaakt.
We zijn vandaag op bezoek bij een Rwandese familie, waarschijnlijk Hutu's, maar het onderscheid mag niet meer gemaakt worden, zodat we het niet gevraagd hebben. Man en vrouw hebben 2 jaar in een vluchtelingenkamp gezeten, Cathelijn was iets minder ingelezen en vroeg of ze soms honger hadden gekend; de verbaasde blik van met name de man sprak boekdelen. Gevraagd hoe het nu ging in Rwanda werd heftig gezegd dat alles nu oké en prima is, geen problemen meer, iedereen tevreden, geen verwijten, beslist niet. Bij doorvragen wil John nog wel toegeven dat iemand misschien nog wel eens verwijtende gedachten heeft maar dat het echt prima gaat en eenieder vredig naast en met elkaar voortleeft. Over de oorlog wordt al snel gezegd dat er weliswaar een korte burgeroorlog was geweest maar dat toch de belangrijkste conflicten van de kant van de Congo en Oeganda zijn gekomen. Dat dit de verplaatsing van de burgeroorlog naar de grensgebieden was door de vluchtelingen die de kampen gebruikten als goed bevoorrade uitvalsbases wil er blijkbaar niet in; grensconflicten met een vijandig buurland is misschien wat gemakkelijker te verwerken. Ook deze mensen hadden familieleden (oa een broer) verloren, maar nadrukkelijk werden deze doden geweten aan de buitenlandse agressors.
Nog steeds weet waarschijnlijk het grootste deel van de wereldbevolking niet wat er in midden jaren negentig in Rwanda en zijn grensgebieden is gebeurd, of denken nog dat de aanvankelijke misvatting over agressie door de Tutsi's nog steeds de juiste weergave van de feiten is. Ook schijnen nog steeds velen te menen dat er in de vluchtelingenkampen een ernstige hongersnood heeft geheerst waarvoor de westerse wereld terecht werd gemobiliseerd. In werkelijkheid werd de hulp steeds maar opgevoerd op immaginaire vluchtelingenaantallen en voorgewende tekorten om met deze steun uiteindelijk de grensoorlog voort te laten duren. De hulporganisaties hebben hier grotendeels bewust aan meegewerkt omdat zij anders niet de werkelijk hulpbehoevenden mochten helpen. Al deze hulp heeft het aantal hulpbehoevenden waarschijnlijk alleen maar groter gemaakt. Pas toen de militia's door militairen uit de vluchtelingenkampen waren gejaagd konden de vluchtelingen ontsnappen en terugkeren naar Rwanda; het was een contingent Franse soldaten, die ingevlogen waren om een humanitaire ramp te helpen voorkomen, opgevallen dat de terugkerende mensen wel erg goed gevoed en beladen met luxegoederen op weg waren naar huis, waarbij een van de grootste problemen bleek om al het autoverkeer (!) in goede banen te leiden.

klik hier

klik hier
 
Het lijkt er bij het reizen door Rwanda sterk op dat de westerse hulpgemeenschap zodanig ernstig in verlegenheid is gebracht door het duidelijk worden van de enorme blunders tijdens deze periode dat er voor de wederopbouw kosten noch moeite gespaard lijken; overal borden met aankondigingen dat dit of dat project gedoneerd of gefinancierd is door de Europese Gemeenschap.
Iets anders wat weer terug is in het straatbeeld zijn de wapens: roadblocks hadden we sedert Kenia niet meer gezien en ook gewapende militairen of politiemensen alleen bij banken in Oeganda, en dan alleen nog in uniform, niet zo 'informeel' als in Egypte, Soedan of Ethiopie. De wapendragers zijn wel duidelijk herkenbaar door hun uniformen, maar de kinderen kijken weer hun ogen uit naar alle Kalashnikovs en shotguns.
 
Het land wordt geleid door Paul Kagame, degene die met een leger van ex vluchtelingen vanuit Oeganda Rwanda binnenviel om een eind te maken aan de genocide. Volgens de beschikbare informatie probeert hij een brede democratische beweging in gang te zetten, waarbij hij probeert het historische onderscheid tussen de twee hoofdgroepen op te heffen; er wordt niet meer over gesproken of iemand van de ene of andere stam afkomstig is, er wordt op een bijna Mandela-achtige wijze gestreefd naar 'reconciliation'.
 
Geld wisselen
 
Na binnenrijden van Rwanda is de eerste opdracht het vinden van Rwandees geld, want we wilden ditmaal nu eens niet aan de grens zwart wisselen, ook omdat we niet goed op de hoogte waren van de wisselkoers, wat het onderhandelen toch wat moeilijk maakt. We hadden ook gehoord dat in Rwanda sedert kort functionerende geldautomaten waren te vinden, en zelfs in Ruhengeri, de eerste grotere plaats over de grens. Wel dat klopt, maar voordat we die gevonden hadden waren we wel van het kastje naar de muur gestuurt. Uiteindelijk bevatte deze geldautomaat ook alleen maar briefjes van 1000 RF, ongeveer € 1,25, zodat we daar ook niet zoveel uitkregen (max 40 biljetten per keer) en we natuurlijk relatief veel commissie betaalden over onze creditcard transacties. Maar goed we hadden tenminste Rwandees geld, regelden een telefoonkaart en deden inkopen. Tot verdriet van Cathelijn weer geen naturel yoghurt, maar wel goed brood.
Na het inkopen doen stonden er enkele bedelende kinderen om onze wagen heen. Het was shockerend om te zien hoe ze vochten om de boterhammen die wij hen gaven.
 
op bezoek
 
Eerst brachten we een bezoek aan Radegonda en John, een Rwandees echtpaar, waar we wat korter bleven omdat Radegonda ziek was (we hadden haar opgepikt in het ziekenhuis, waar ze vier uur later terug moest zijn om een dokter te kunnen zien). Nadat zij in eerste instantie niet te vinden was maakten we ook nog kennis met Marie Claire, de protege van de ouders van Cathelijn. Zij bracht haar kind niet mee, en ook de conversatie verliep wat moeizaam, aangezien zij ons Franse accent niet kon verstaan en al helemaal geen Engels verstond. Blijkbaar is de omzetting van de Franse taal als officiele taal naar het Engels nog niet overal doorgedrongen en blijkbaar ook niet op de scholen. Marie Claire volgt een avondstudie, binnenkort haalt ze haar bachaloreat, maar het werd ons niet goed duidelijk wat ze daarmee dan ging doen, een eventuele vervolgstudie? Waarin? Omdat Radegonda weer naar het ziekenhuis moest en wij Lake Kivu nog wilden bereiken zijn we halverwege de middag weggereden richting Gisenyi.

klik hier

klik hier
 
Lake Kivu
 
waarna we een prachtige stek vonden bij Paradise Malahide Hotel aan lake Kivu. Daar stonden reeds Jup en Doro, een Duits stel, dat al 6 jaar reist en vrijwel overal op de wereld is geweest met hun Mercedes bolneus. Uiteraard konden we veel ervaringen, adressen en nuttige plaatsen uitwisselen. Erg gezellig, en altijd weer fijn om weer met andere reizigers te praten. Na twee dagen vertrokken wij naar het zuiden, zij gingen richting Oeganda.

klik hier

klik hier

klik hier
 
Wild kamperen
 
Rwanda is een prachtig, groen, heuvelachtig land, hoofdwegen goed, geasfalteerd, maar met de vele regen die er de laatste dagen was gevallen waren sommige 'dirt roads' wat meer een uitdaging geworden, waarbij ook een enkel bruggetje door ons voor de zekerheid met de rijplaten werd versterkt, gezien ons gewicht. We overnachten weer 'wild', wat in dit land goed mogelijk blijkt, ook al is het even zoeken naar een plek waar niet direct naast je mensen wonen.

klik hier

klik hier

klik hier
 
We hadden het plan opgevat om enkele dagen te kamperen in Nyungwe National Park, om van deze camping uit wandelingen in het oerwoud te maken met gidsen en daarbij ook een chimpansee tocht te maken. Tevoren met de manager van het park gebeld die aangaf dat er rond kamperen en zulke meerdaagse activiteiten wel een pakketafspraak te maken zou zijn.

klik hier

klik hier
 
Helaas arriveerden wij pas eind van de middag, rond half vijf en in de stromende regen bij de campingplek in het park, waar wij de receptie verlaten vonden. Een werknemer in het park die naast de camping woonde vertelde ons dat met de regen van de laatste tijd het (steile) pad naar de camping zo goed als onbegaanbaar was en er ook geen faciliteiten functioneerden. Wij konden wel achter zijn huis op een parkeerplaats staan. Omdat er op dat moment een klassieke tropische regenbui over ons was losgebarst, leek ons dat een prima plek om de volgende dag maar weer verder te zien, en evt. daar ook maar te blijven staan. Enkel uren later, we zitten te eten, wordt op de deur geklopt, een van de opzichters, met de mededeling dat camperen 50$ per persoon zal gaan kosten per nacht; als we de volgende dag een 'activiteit' inkopen (50$ per persoon) dan kon de campingprijs wel zakken naar 30$ pp. Ook overleg met zijn baas leverde geen redelijker aanbod op. Zelfs onze opmerking dat gezien onze plek en het ontbreken van faciliteiten dit betekende dat wij voor een parkeerplaats 250$ zouden moeten afrekenen werd afgedaan met de opmerking dat dit nu eenmaal de regeringsrichtlijnen waren. Wij maakten hem duidelijk dat een dergelijke rigide opstelling ertoe zou leiden dat wij zouden vertrekken, ondanks het weer en de duisternis, en ook niet meer terug zouden komen om eventuele chimpansee of andere tochten te maken, maar het leek hem volledig koud te laten dat juist door het maximum te vragen en daar aan vast te houden het park geen enkele inkomst zou verkrijgen.
Nu heeft zoiets twee kanten: enerzijds geeft het aan dat er niet commercieel gedacht wordt, anderzijds kan dit ook te maken hebben met de bestrijding van corruptie die in dit land zeer voortvarend wordt aangepakt. Wij beschouwen het maar als een eerste stap in de corruptiebestrijding (corruptie is natuurlijk maximaal commercieel denken maar wel met het oog op persoonlijk gewin) waarbij de volgende stappen in de ontwikkeling het verantwoordelijk voelen en commercieel denken voor de organisatie zullen zijn, utieindelijk natuurlijk ook leidend tot persoonlijke winst maar dan veel meer indirect. Wij zijn vertrokken, in het park nog wat dieren in het licht van de koplampen zien wegschieten (tweemaal een cerval kat) en net buiten het park in de berm gecampeerd. Met de rustige wegen hier 's nachts kun je dan ook prima slapen. Uiteraard de volgende dag veel bekijks, je blijft je afvragen of de mensen en met name de kinderen niet iets beters te doen hebben, maar waarschijnlijk is het zo dat een deel van de kijkers gewoon niet naar school gaat en een deel de helft van de dag; gezien de aantallen kinderen is het in veel Afrikaanse landen gebruikelijk dat de helft van de kinderen 's ochtends en de andere helft 's middags naar school gaat.

klik hier

klik hier
 
Koffie?
 
Aangezien we wat geisoleerd staan valt het wel mee met de verstoringen, zodat we eerst een ochtend school doen en daarna verder rijden. Eerst bezoeken we een community based koffie-project, waar door de Amerikanen veel geld in is gepompt, waarschijnlijk naar gevoel van de Amerikanen goed geslaagd, want de Maraba koffie heeft verschillende prijzen in de wacht gesleept in de VS en wordt bijvoorbeeld ook bij Starbucks geserveerd, lezen wij in een van onze boeken. Het blijkt namelijk, nadat we naar de koffiewasserij gelopen zijn, niet mogelijk om enige informatie te krijgen van de daar ruim aanwezige werknemers die in een onduidelijke bezigheid verwikkeld zijn. Het lijkt erop dat er administratie wordt bijgewerkt, maar er is geen koffieboon te zien, de waskuipen zijn schoon en droog, de wasketels idem, op en onder de droogrekken voor de koffie ligt niet een koffieboon (en ik heb echt gezocht!). Gezien de spinnewebben in de droogrekken lijkt het wel alsof hier al enige tijd niets meer wordt gewassen of gedroogd. Is koffie oogsten dan toch ook hier seizoenswerk?

klik hier

klik hier
 
Elders in met name Oeganda hebben we toch heel veel koffie zien drogen. We maken van de nood een deugd en vervolgen onze wandeling door de heuvels. Als we terugkomen bij de wagenstaat de bij vertrek aangestelde bewaker er nog trouw, hij krijgt wat franken en we gaan verder.

klik hier

klik hier
 
Butare
 
Doel is een bijzondere stad in het zuiden , Butare, of Huye, Universiteitsstad, centrum van intellectueel Rwanda, waar de intelligentsia in eerste instantie de genocide ook heeft weten tegen te houden maar waar na interventie door het leger de genocide het meest intens en vernietigend is geweest. Midden in deze stad staat een grote kerk/kathedraal, gebouwd voor prinses Astrid van Belgie in 1920 waar we een kijkje in nemen. Daarna naar het museum, waar de schuine gladde vloeren naast de expositie de kinderen extra vermaken. Als klapstuk wordt voor en door de kinderen nog een authentieke drum uitgezocht en nog wat kleinigheden. Voor hen kon dit museumbezoek niet meer stuk. Na verlaten van het museum eerst maar weer wat inkopen, weer een prima bakker met een kleine traiteurafdeling gevonden, waardoor het avondmaal alweer verzorgd was, waarna we richting Kigali vertrokken. 30 Km voor Kigali houden we het voor gezien, parkeren de wagen weer in de berm, waar deze prompt 30 cm in de zachte berm zakt (ook vandaag weer regen), maar we blijven net recht genoeg staan om goed te slapen.

klik hier

klik hier

klik hier
 
Kigali
 
De volgende morgen dezelfde routine, in Kigali eerst naar een grote westerse supermarkt,welke gezien de uitvoerige hulpverlening vanuit het westen aan Rwanda met de daarbij behorende contingenten westerse hulpverleners uitstekend voorzien is, al zijn de prijskaartjes ook afgestemd op de rijke westerlingen (eg. 11 € voor een pak Kellogs K). Cathelijn let een beetje op de kleintjes, maar kan toch haar hart ophalen; in ieder geval is er weer eens yoghurt naturel, worst, kaas en bruin brood. Helaas lukt het me niet om het open Wifi netwerk van deze supermarkt te openen op mijn computer, zodat we later alsnog naar een internetcafe moeten (tegen de tijd dat ik de instellingen zover had lag het Wifi netwerk eruit).
Ik stuur Cathelijn nog terug om de beroemde Rwandese koffie Maraba Bourbon te kopen, maar die blijkt uitverkocht. Je gaat je werkelijk afvragen of die community cooperatie nog functioneert.
 
Genocide Memorial
 
In Rwanda kun je niet om de genocide heen; in gesprekken met mensen wordt er spontaan niet over begonnen, als het gesprek erop komt wordt het weggewuifd, maar overal zijn memorials, met grote borden die oproepen niet te vergeten. Het meest uitgebreide memorial, uitgebreid tot een museum staat in Kigali. Naar aanleiding van de expositie spreken we met de kinderen uitgebreid over de gebeurtenissen van 1994 en wat daaraan voorafging. Diep onder de indruk, maar ook enigszins onwerkelijk door de onvoorstelbare aantallen slachtoffers en de bruutheid maken we een wandeling door de mooie tuin die om de massagraven heen is aangelgd.
 
Slaapplaats in Kigali
 
Bij de 'One-love camping' zijn we te zwaar om over het bruggetje het terrein op te rijden. Het is al avond. We mogen wel op de parkeerplaats overnachten, als we maar flink betalen. De man die ons help schaamt zich zichtbaar om dit hoge bedrag te vragen, en belt met zijn baas. Het gaat ons meer kosten dan logeren in een hotel. Echter, na overleg met zijn baas worden de kinderen als volwassenen gerekend en gaat de prijs alleen nog maar verder omhoog! We gaan dus weg. Wat ons het meest opvalt, ook wel bezorgd maakt, is het feit dat de werknemers, die natuurlijk ook omzet zien verdwijnen, weliswaar ons bezwaar begrijpen maar zich op een wat slaafse wijze achter hun baas opstellen.
'Waar gaan jullie heen?' vragen de werknemers. 'Geen idee' antwoorden we maar zo vrolijk mogelijk. In het boekje staat geen andere kampeerplekken, en zij weten er ook geen. De werkers hebben het duidelijk met ons te doen. We rijden maar in een willekeurige richting het drukke verkeer in. 'Misschien zien we gewoon wel wat' zeg ik tegen Chalmer en de kinderen. We hebben inmiddels ook allemaal zin in avondeten, maar dat zal nog even moeten wachten zoals het er nu naar uitziet. Om de hoek ligt een chique restaurant, 'New Cadillac' Wie niet waagt, wie niet wint, ik stap uit en loop over het grote parkeerterrein naar de receptie. Na een inleidend praatje vraag ik: 'mogen wij misschien vannacht slapen hier op het terrein?' Ik voel me ongemakkelijk maar zal mijn vraag nog drie keer moeten herhalen: aan de hoofdserveerster, aan de bedrijfsleider en tenslotte aan de baas. De baas, een vrolijke Rwandees zegt: 'Maar natuurlijk! Welkom.'. We rijden het terrein op en besluiten twee dagen te blijven. We eten heerlijk en staan rustig, midden in de stad en mogen zelf de prijs bepalen, dus betalen het gangbare bedrag. (voor Rwanda ca 12 euro per nacht). Het personeel vind het ook leuk dat wij er zijn en brengt ons de koffie naar onze wagen.
 
Injera
 
De Dag daarop lopen we door Kigali, bezoeken Hotel Milles Collines, praten met een vruchtensap na over de genocide en de rol van het hotel (voor wie geinteresseerd is, het is de locatie van de film Hotel Rwanda, een historische film op een historische locatie), gaan naar het internetcafe, supersnelle verbinding! (je ziet trouwens overal in Rwanda, tot in de meest afgelegen uithoeken optische datakabel liggen). Daarna naar het Ethiopische restaurant, met een taxi, die langs onze kampeerplaats rijdt, waarna Cathelijn plots uitroept: Is hier een tweede Ethiopisch restaurant, nadat ze toevallig uit een ooghoek een richtingbord heeft gezien. De taxichauffeur heeft geen idee, maar het blijkt dat het restaurant recent wederom is verhuisd. Heerlijk gegeten, voorlopig moeten we er wat dit soort eten betreft tegen kunnen.

klik hier

klik hier
 
Koude douche opgehaald per fiets
 
De volgen dag gaan we onze verzamelde spullen (twee drums, een vloerkleed, dekens en wat kleiner spul) verzenden, wat een groot deel van de dag kost, maar op het eind rijden we toch maar door naar het oosten, overnachten op een prachtige plek aan lake, de volgende ochtend uiteraard weer veel mooie vogels te zien, en er komt ook nog een otter langs. Na het ontbijt is de rust voorbij met veel kijkers, zodat we doorrijden naar Kibungo, centre Saint Joseph, want we willen nog een dag kamperen met faciliteiten, en douchen: dat blijkt een hele onderneming, uiteindelijk komt een jongen op de fiets uit het dorp met een gele kan water achterop, waarmee Cathelijn en ik samen een koude douche genieten. Innemen van vers water lukt dus ook niet. Het buffet 's avonds is wel warm en goed. De volgende ochtend weer school, waarna we Rwanda verlaten en verder trekken naar het zuiden door Tanzania.

klik hier

klik hier

klik hier
 
Huizen in Rwanda
 
We hebben de indruk dat er in Rwanda meer welvaart is, zich ook uitend in fraaiere huizen, vaak ook nette voortuintjes waar de nodige moeite voor gedaan is, maar soms zie je toch dat onder de soms fraai geschilderde pleisterlaag nog een gewone 'mudwall' schuil gaat, soms in de vorm van mudbricks, stenen gevormd met gedroogde modder, maar vaak nog op de klassieke wijze opgebouwd met een houten staketsel, dichtgesmeerd met een mengsel van modder en mest. In het oosten van het land lijkt de standaardbouw eerst een onderste deel van de muur uit natuursteen en daarop een bakstenen of gepleisterde muur.
 
klik hier

klik hier

klik hier

klik hier

klik hier
top